Je kiest een wijn op druif, op streek en, laten we eerlijk zijn, soms gewoon op het etiket. Maar wanneer heb je voor het laatst echt naar de fles zelf gekeken? Dat zware, glanzende stuk glas dat na het laatste glas zonder veel ceremonie in de glasbak verdwijnt. Toch speelt net die fles een hoofdrol in het klimaatverhaal van wijn. Volgens onderzoek van Ponstein en collega’s is de verpakking goed voor bijna de helft van de totale CO₂-voetafdruk van de wijnsector.
Nienke Nijholt van de Rotterdamse impactorganisatie Enviu wil daar iets aan doen. Via Mission Reuse, een programma dat Enviu samen met de Fair Resource Foundation op poten zette, ijvert ze voor een systeem waarin wijnflessen net als bierflesjes worden ingezameld, gewassen en opnieuw gevuld. Samen met Wageningen-afgestudeerde Eva van der Wolf liet ze het idee ook grondig doorrekenen. Het verdict? Hergebruik is geen sympathiek ideetje voor geitenwollensokkenliefhebbers. Het is gewoon beter.
Bier doet het al decennia
Wie een krat pils terugbrengt naar de supermarkt doet al jaren aan hergebruik zonder er ook maar 1 seconde bij stil te staan. De Bruine Nederlandse Retourfles is daar het schoolvoorbeeld van. Een gestandaardiseerd bierflesje dat tot 20 keer meegaat en waarvan bijna elk exemplaar netjes terugkeert naar de brouwer. Voor wijn bestaat zo’n systeem op grote schaal nog niet. En dat terwijl Nederland jaarlijks meer dan 600 miljoen wijnflessen weggooit. Recycleren is mooi maar om glas om te smelten heb je temperaturen van meer dan 1450 graden nodig. Dat kost bakken energie ook als het glas daarna braaf een tweede leven krijgt.
1 fles voor de ganse wereld
Nijholt en Mission Reuse dromen daarom van een universele herbruikbare wijnfles. 1 flesmodel dat wijnhuizen, importeurs, supermarkten en horecazaken met elkaar delen. Na het drinken gaat de fles terug, wordt ze gereinigd en opnieuw gevuld. Het maakt niet uit of daar de volgende ronde een Spaanse tempranillo of een Zuid-Afrikaanse chenin blanc in belandt. 1 fles voor iedereen maakt de logistiek eenvoudig en het voor jou als wijnliefhebber kinderlijk simpel. Glasproducent Verallia berekende dat flessen in zo’n systeem 20 tot 50 keer kunnen meegaan met meer dan 80 procent minder CO₂ en 70 procent minder water. Een grand cru in een petfles blijft trouwens een moeilijk beeld dus glas blijft gewoon glas.
De cijfers op tafel
Van der Wolf dook eerst in de bestaande wetenschap. Ze bekeek 18 levenscyclusanalyses die herbruikbaar en eenmalig glas vergelijken waarvan er amper 5 specifiek over wijnflessen gingen. Die beloofden CO₂-besparingen van 33 tot 83 procent. Maar geen enkele studie keek tegelijk naar het aantal hergebruikrondes, het retourpercentage en de transportafstand. Haar eigen analyse deed dat wel, verspreid over 18 milieu-impactcategorieën. Ze gebruikte daarvoor data van flessen die vandaag al echt circuleren. Importeur Walraven Sax brengt ze op de markt, verpakkingsspecialist PAKT wast ze.
Het startscenario was bewust voorzichtig. Een fles van 750 ml, iets zwaarder dan gewoonlijk om breuk te vermijden, die maximaal 5 keer meegaat en waarvan slechts de helft terugkeert. Zelfs dan wint de herbruikbare fles in 15 van de 18 categorieën en ligt de klimaatimpact 11 procent lager. Stijgt het retourpercentage naar 90 procent dan scoort ze beter in 17 van de 18. Alleen bij bodemecotoxiciteit blijft ze slechter scoren door de extra transportkilometers. Wie vreest dat al dat heen-en-weergerij het voordeel opeet, binnen Nederland maakt de afstand nauwelijks uit. Pas vanaf zo’n 400 tot 800 kilometer begint dat echt door te tellen.
Nog een sprekende vergelijking uit het onderzoek. Jumbo haalde de plastic dopjes van zijn biologische melkpakken, goed voor zo’n 23.000 kilogram CO₂-besparing per jaar. Dezelfde winst boek je met amper 220.000 herbruikbare wijnflessen. Dat is 0,055 procent van alle wijnflessen die jaarlijks in Nederland over de toonbank gaan.
Van concertzaal tot wijnrek
Hergebruik is intussen geen toekomstmuziek meer. Steeds meer restaurants, hotels en evenementlocaties schenken uit herbruikbare flessen en Tivoli Vredenburg in Utrecht haalde met een pilot zelfs de nationale kranten. Ook grote namen schuiven aan. Familia Torres lanceerde samen met Walraven Sax zijn eerste herbruikbare wijnfles op de Nederlandse markt. Het is de eerste keer dat een internationaal gerenommeerd wijnhuis die stap zet.
Wat er nog moet gebeuren
Een herbruikbare fles werkt alleen in een goed geolied systeem. Het onderzoek van Nijholt en Van der Wolf noemt 3 voorwaarden. Minstens 70 procent van de flessen moet terugkomen, elke fles moet minimaal 2 keer opnieuw gevuld worden en de transportafstanden moeten beheersbaar blijven. Geen van die 3 is onhaalbaar, zeker niet in een compact land met een ingeburgerde statiegeldcultuur.
De echte uitdagingen liggen elders.
Er moeten meer wijnhuizen, verdelers en importeurs mee in het verhaal stappen en afspraken maken over een gezamenlijke standaard.
Supermarkten moeten volop meedoen want daar koopt het gros van ons zijn wijn. Dat vraagt een landelijk netwerk van inleverpunten. En dan is er nog die ene onvoorspelbare schakel namelijk jij en ik. De lege fles terugbrengen in plaats van ze in de glasbak te gooien, dat moet een gewoonte worden. De politiek kijkt intussen mee. Een motie in de Tweede Kamer vroeg om het potentieel van herbruikbaar glas verder te onderzoeken, en de provincie Zuid-Holland steunt het werk van Mission Reuse.
De boodschap van Nijholt is helder. Bier draait al op hergebruik, wijn kan perfect volgen. De wijn in je glas blijft dezelfde alleen de fles krijgt gewoon nog een rondje. Wie weet staat er bij je volgende lege fles dus gewoon een inleverautomaat op je te wachten. Santé, en tot de volgende ronde.
