Zelf paddenstoelen plukken? In België gelden heel verschillende regels
Hier is enige nuance nodig want de regels verschillen aanzienlijk per gewest en zelfs per eigenaar of bosgebied. In Vlaanderen mag je in openbare bossen en natuurgebieden niet zomaar planten, vruchten of paddenstoelen meenemen. Afwijkingen zijn mogelijk via onder meer een beheerplan of machtiging. Voor private bossen speelt ook de toestemming van de eigenaar een cruciale rol. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het nog duidelijker want paddenstoelen plukken is er gewoon verboden. Leefmilieu Brussel bevestigde die regel in 2026 opnieuw. Kijken, fotograferen en leren herkennen kan uiteraard wel. Wallonië is veel toegankelijker voor plukkers maar ook daar mag je niet zomaar overal je mand vullen. In bossen van het Waalse Gewest is voor persoonlijk gebruik in principe maximaal 10 liter per persoon en per dag toegestaan, tussen zonsopgang en zonsondergang. Tijdens jachtactiviteiten vervalt die toestemming. In gemeentelijke en private bossen moet je de toestemming van de eigenaar of gemeente controleren, natuurreservaten en beschermde soorten zijn uitgesloten. Zelfs in het Waalse deel van het Zoniënwoud geldt een plukverbod.
Belangrijker nog dan de wet is het volgende. Eet nooit een wilde paddenstoel omdat een foto, app of snelle vergelijking op internet zegt dat hij eetbaar is. Het Belgische Antigifcentrum waarschuwt expliciet dat alleen grondige soortenkennis bescherming biedt tegen vergiftigingen. Sommige eetbare en zwaar giftige soorten kunnen voor een onervaren plukker gevaarlijk sterk op elkaar lijken.
Zelf op paddenstoelenpad? Hier leer je kijken, herkennen en soms koken
Wie na een herfstwandeling droomt van een risotto met zelfgevonden porcini doet er goed aan eerst wat kennis op te bouwen. Paddenstoelen determineren is immers een vak apart. Een app of snelle fotovergelijking is onvoldoende wanneer eetbare soorten soms gevaarlijk veel op giftige dubbelgangers lijken. Gelukkig zijn er dit najaar heel wat begeleide wandelingen, cursussen en opleidingen waar je veilig kennismaakt met de wereld van de fungi.
Van eerste kennismaking tot mycologische verdieping
Wie vooral wil leren kijken, kan terecht bij Natagora. Op 12 september organiseren zij in het Vallon du Boé bij Comblain-la-Tour een gratis mycologische wandeling van ongeveer 3 uur. Er wordt bewust niet geplukt. Gids Diego Costales focust op soorten, leefwijze en ecologie. Op 27 september volgt in Bérisménil bij La Roche-en-Ardenne een initiatiewandeling waarbij deelnemers leren hoe paddenstoelen worden gedetermineerd. De wandeling loopt van 9 tot 12.30 uur en kost €2 voor niet-leden.
Diezelfde zondag organiseert Natuurpunt Dilbeek een paddenstoelenwandeling in Thaborberg en het Kattebroekbos.
Ook Natuurpunt Natuuracademie is interessant voor wie verder wil gaan dan een eenmalige herfstwandeling. Daar ligt de nadruk niet alleen op eetbaarheid, maar ook op bouw, ecologie, leefwijze en determinatie van paddenstoelen en korstmossen. Dat maakt het een goede opstap voor wie de soorten echt wil leren begrijpen in plaats van alleen een paar eetbare exemplaren te herkennen.
Wie nog dieper in de materie wil duiken, kan terecht bij de Koninklijke Vlaamse Mycologische Vereniging (KVMV). Naast digitale initiatie organiseert de vereniging verschillende excursies. Dit najaar staan onder meer uitstappen gepland op 3 oktober in De Rammelaars in Tessenderlo-Ham en op 11 oktober in het Lindenbos in Linden.
Zelfs Brussel is een paddenstoelenbestemming, wie in of rond Brussel woont, hoeft niet meteen naar de Ardennen. Op 3 oktober wordt in het Scheutbos een begeleide paddenstoelentocht georganiseerd. In het gebied zijn ongeveer 400 soorten geregistreerd. Plukken is er verboden maar precies daardoor is het een interessante plek om zonder culinaire bijbedoelingen te leren kijken naar vormen, kleuren, biotopen en onderlinge verschillen. Het is meteen een mooie herinnering dat een paddenstoelenwandeling niet noodzakelijk een pluktocht hoeft te zijn. Wie eenmaal met een kenner op stap is geweest, ontdekt vaak hoe weinig hij voordien eigenlijk zag.
Voor wie uiteindelijk ook wil koken wordt het voor foodies pas echt interessant.
Forest To Plate koppelt wildplukken expliciet aan gastronomie. Tijdens hun meerdaagse opleiding eetbare paddenstoelen trekken deelnemers met ervaren gidsen de bossen van de Viroinval en de Franse Ardennen in. Je leert er eetbare soorten herkennen maar ook hun mogelijke lookalikes, de biotopen waarin ze voorkomen en hun relatie met bomen en andere organismen. De opleiding gaat verder dan determineren alleen. Ook proeven, verwerken en koken komen aan bod net als een workshop rond het zelf kweken van paddenstoelen. De formule is toegankelijk voor beginners al moet je fysiek wel wandelingen tot ongeveer 15 kilometer aankunnen. Voor wie serieus wil leren wildplukken met het oog op de keuken is dit wellicht een van de meest complete Belgische formules.
Een andere culinaire optie vind je op 17 en 18 oktober bij Aquascope Virelles. Tijdens de tweedaagse opleiding Champignons et trésors d'automne comestibles komen herkenning van eetbare én giftige soorten, mogelijke verwarringen, verantwoord plukken en koken samen. De opleiding kost €120 en is beperkt tot 15 deelnemers.
Ook Cuisine Sauvage in Namen trekt volop de gastronomische kaart. Hun vijfdaagse herfststage van 30 september tot 4 oktober gaat breder dan paddenstoelen alleen en combineert botaniek, veilige en legale wildpluk, veldwerk en gastronomische kookworkshops. Interessant voor wie niet alleen naar fungi wil zoeken maar het hele eetbare herfstlandschap beter wil leren kennen.
Eerst kennen, dan koken
Wie graag wilde paddenstoelen op zijn bord krijgt hoeft natuurlijk niet meteen zelf met een mand het bos in. Op markten en bij gespecialiseerde handelaars vind je in het seizoen uitstekende cantharellen, eekhoorntjesbrood, pied-de-mouton en trompettes de la mort. Dat is nog altijd de veiligste weg naar een herfstige pan vol umami. Maar wie eenmaal met een gids op stap is geweest kijkt nadien anders naar een bos. Een omgevallen boom wordt een ecosysteem, een vochtige berm plots een mogelijke vindplaats en tussen bladeren verschijnen vormen en kleuren die je vroeger eenvoudig voorbijliep. De beste buit van zo’n wandeling is daarom misschien niet eens wat er in je mand belandt maar wat je voortaan herkent. En bij wilde paddenstoelen blijft 1 regel heilig en dat is eerst kennen dan koken.