Een vertrouwde bestelling, een babbel aan de toog en een friturist die al naar de juiste saus grijpt zodra je binnenkomt. Met haar nieuwe online reportagereeks ‘Barak Frituur’ zet Dorien Nuyts de mensen achter de klassieke Belgische frietbarakken in de kijker. De uitbaatster van Frituur Congé bezoekt acht traditionele frituristen en vraagt aandacht voor een stukje straatbeeld dat haar bijzonder na aan het hart ligt. Want de liefde voor frieten mag dan springlevend zijn, daarmee is de toekomst van elke barak nog niet verzekerd.
Achter het luik zit een heel leven
Dorien Nuyts, op sociale media bekend als Dorien Nuts, maakte van haar eigen frituuravontuur al een drukbekeken verhaal. In 2024 nam ze haar favoriete buurtfrituur over en documenteerde ze hoe ze zonder ervaring als friturist aan de slag ging. Met ‘Barak Frituur’ richt ze de camera nu op haar collega’s. De reeks verschijnt op Instagram en brengt vanaf maandag 9 november wekelijks een bezoek aan een traditionele frietbarak. Het is, zoals ze het zelf aankondigt, een ode voor en door de friturist. Haar eigen parcours achter de toonbank vormt daarbij een logisch vertrekpunt.
Achter zo’n bestelraam schuilt immers veel meer werk dan klanten tijdens het aanschuiven zien. Er moet worden schoongemaakt, besteld, gerekend en georganiseerd. Ondertussen houdt de uitbater ook het gesprek gaande. In het door VRT NWS gepubliceerde interview omschrijft Nuyts de job als een combinatie van poetsvrouw, boekhouder, psycholoog en cafébaas. Met haar reportages wil ze zowel de veelzijdigheid als de zwaarte van dat beroep zichtbaar maken.
Erfgoed dat je gewoon op de hoek vindt
De timing sluit aan bij de Week van de Friet die dit jaar van 6 tot en met 15 november loopt. Volgens organisator VLAM gaat meer dan de helft van de Vlamingen maandelijks naar de frituur. Mayonaise blijft de favoriete saus terwijl de curryworst, ook bekend als frikandel of lange hamburger, de populairste snack is. Het vertrouwde frietritueel houdt dus stevig stand.
Toch maakt Nuyts zich zorgen over de authentieke barakken waarin dat ritueel zich afspeelt. Die bezorgdheid raakt aan een onderscheid. De erkenning van een levende traditie beschermt niet automatisch elk gebouw waarin ze wordt beoefend. De Belgische frietkotcultuur werd in Vlaanderen al in 2014 opgenomen in de inventaris van immaterieel cultureel erfgoed. In 2016 volgde de Franse Gemeenschap. In 2017 kwamen daar de Duitstalige Gemeenschap en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bij. Het gaat dus om erkenningen binnen België.
Ook het Agentschap Onroerend Erfgoed signaleert dat de historische verscheidenheid van frietkoten onder druk staat. Onder meer gestandaardiseerde constructies en het streven naar een uniformer straatbeeld kunnen die diversiteit doen verschralen. Net de eigenzinnige vormen, verbouwde chalets en geïmproviseerde aanbouwen vertellen mee het verhaal van onze frietkotcultuur.
Een kleine barak met een grote buurtfunctie
Voor Nuyts draait het behoud van de frietbarak ook om de mensen die er samenkomen. Vaste klanten hoeven hun bestelling soms nauwelijks uit te spreken. Tijdens het wachten ontstaat een gesprek, wordt buurtnieuws uitgewisseld of samen iets gedronken. Dat dagelijkse contact geeft een eenvoudige afhaalmaaltijd een sociale betekenis.
Voedingshistoricus Peter Scholliers plaatst in het VRT NWS-artikel een geruststellende kanttekening. Eetgewoontes veranderen voortdurend en de frietkotcultuur verandert mee. Nuyts vraagt intussen aandacht voor de plekken en uitbaters die die cultuur vandaag dragen. ‘Barak Frituur’ belooft daarmee een smakelijk portret te worden van een beroep dat iedereen kent maar waarvan we meestal alleen de voorkant van de toog zien. Een pak friet is snel op. De verhalen achter het luik verdienen wat meer tijd.
Die aandacht voor de klassieke barak komt op een moment dat de frituurwereld volop beweegt. In ons recente artikel over de opmars van frietfranchises belichtten we hoe concepten als La Patate, Frites Atelier, Fritapapa en het Parijse 140° de friet vertalen naar herkenbare merken met groeiambities. Met ‘Barak Frituur’ richt Nuyts de blik op de individuele uitbaters en hun eigenzinnige zaken. Ook zij bepalen hoe de Belgische frietcultuur er morgen uitziet.
‘Barak Frituur’ is te volgen via @barak_frituur.