Een branderig gevoel achter het borstbeen, zure oprispingen na een stevige maaltijd of een doosje maagzuurremmers dat standaard in de medicijnkast ligt. Voor veel mensen is maagzuur iets waar ze liever zo snel mogelijk vanaf raken. Toch verdient deze sterk zure vloeistof een heel ander imago. Zonder maagzuur verloopt de spijsvertering niet zoals het hoort, neem je belangrijke voedingsstoffen minder goed op en verliest het lichaam een belangrijk deel van zijn natuurlijke afweer.
Volgens diëtiste Nele Timmerman ligt het probleem bovendien zelden bij het maagzuur zelf. Vaak is niet de hoeveelheid zuur de boosdoener maar de plaats waar het terechtkomt. In dit interview zet ze de grootste misverstanden recht, legt ze uit hoe reflux ontstaat en vertelt ze welke eenvoudige gewoontes echt het verschil maken.
Maagzuur: veel meer dan een brandend gevoel
Vaak roept maagzuur meteen het beeld op van een brandend gevoel of zure oprispingen. Toch is maagzuur allesbehalve de vijand. Integendeel. "Je denkt spontaan aan brandend maagzuur of reflux maar vergeet dat maagzuur je al miljoenen jaren beschermt", zegt diëtiste Nele Timmerman. Maagzuur is een sterk zure vloeistof die de maag zelf aanmaakt. Die vloeistof bestaat vooral uit zoutzuur en werkt samen met stoffen die eiwitten helpen verteren en vitamine B12 laten opnemen. Dankzij een lage pH, tussen 1,5 en 3, vormt de maag 1 van de zuurste omgevingen in het lichaam. Dat is nodig ook. Maagzuur helpt niet alleen bij de vertering maar maakt ook voedingsstoffen zoals ijzer, calcium en magnesium beter beschikbaar. Daarnaast schakelt het heel wat schadelijke bacteriën uit voordat ze de darmen bereiken. "Maagzuur activeert pepsine voor de eiwitvertering, helpt voedingsstoffen zoals vitamine B12, ijzer, calcium en magnesium vrij te maken uit de voeding en vormt tegelijk een krachtig microbiologisch filter", legt Timmerman uit. Opvallend is dat de maag al in actie schiet vóór de eerste hap op je bord ligt. Alleen al het zien, ruiken of denken aan eten zet de productie van maagzuur in gang. Vanuit evolutionair oogpunt is dat logisch. Onze voorouders kregen vaker voedsel binnen dat minder hygiënisch was dan vandaag. Een sterk zuur milieu in de maag vormde daarom een belangrijke eerste verdedigingslinie tegen ziekteverwekkers.
Toch bestaan er nog veel misverstanden
“Brandend maagzuur betekent niet automatisch dat je te veel maagzuur produceert. In werkelijkheid ligt het probleem vaak bij reflux." Ook het idee dat maagzuur schadelijk is klopt volgens haar niet. "Zonder voldoende maagzuur verloopt de opname van vitamine B12, ijzer en verschillende mineralen minder goed. Bovendien verliest het lichaam een belangrijk deel van zijn natuurlijke bescherming tegen bacteriën." Daarom verdienen ook maagzuurremmers nuance. Ze zijn soms noodzakelijk maar lossen niet altijd de echte oorzaak van de klachten op.
Het is veel nuttiger om persoonlijke triggers te leren herkennen dan volledige voedingsgroepen te schrappen.
Van maagzuur naar reflux
Maagzuur en reflux zijn niet hetzelfde al haal je beide begrippen gemakkelijk door elkaar. Maagzuur speelt een essentiële rol in de maag tijdens de vertering. Reflux ontstaat pas wanneer de zure maaginhoud terugvloeit naar de slokdarm. En precies daar gaat het mis. “De slokdarm beschikt niet over dezelfde bescherming als de maag. Zodra zuur daar terechtkomt, ontstaan klachten zoals een branderig gevoel achter het borstbeen, zure oprispingen of een geïrriteerde keel”, legt Timmerman uit. Er is pas sprake over reflux wanneer die terugvloei regelmatig voorkomt of klachten veroorzaakt. Vaak sluit de onderste slokdarmsfincter, de spier tussen de maag en slokdarm, niet goed af of loopt de druk in de maag te hoog op. Blijft dat aanhouden en raakt de slokdarm beschadigd, dan spreekt men van gastro-oesofageale refluxziekte (GERD). Dat reflux vandaag steeds vaker voorkomt, heeft volgens Timmerman verschillende oorzaken. Grotere porties, vaker tussendoor eten en laat op de avond dineren houden de maag langer actief. Ook overgewicht verhoogt de druk in de buik, terwijl chronische stress de normale maagwerking verstoort en de maaglediging vertraagt. Daarnaast merkt ze vaker refluxklachten op bij mensen die GLP-1-medicatie, zoals Ozempic of Mounjaro, gebruiken. "Doordat voeding langer in de maag blijft, stijgt de druk in de maag en neemt ook de kans op reflux toe." Opvallend is dat niet alleen voeding een rol speelt. Ook de manier waarop je eet, bepaalt mee of klachten ontstaan. Grote maaltijden, snel eten, alcohol, roken en meteen gaan liggen na een maaltijd verhogen de kans op reflux. Sommige mensen reageren ook gevoeliger op koffie, chocolade, munt of pikante voeding, maar dat verschilt sterk van persoon tot persoon. "Het is veel nuttiger om persoonlijke triggers te leren herkennen dan volledige voedingsgroepen te schrappen."
Niet alleen wat je eet, maar ook hoe je eet
Wie last heeft van reflux, zoekt de oorzaak vaak bij één specifiek voedingsmiddel. Toch bestaat er geen product dat bij iedereen klachten uitlokt. "Het is veel nuttiger om persoonlijke triggers te leren herkennen dan volledige voedingsgroepen te schrappen", zegt diëtiste Nele Timmerman. Sommigen reageren gevoeliger op koffie, chocolade, munt of pikante voeding, terwijl anderen daar zonder problemen van genieten. Daarom loont het om aandacht te besteden aan wat jouw lichaam vertelt, in plaats van onnodig hele voedingsgroepen te bannen. Minstens even belangrijk is de manier waarop je eet. "De maag is veel meer dan een opslagplaats voor voeding. Ze kneedt het voedsel, mengt het met maagzuur en geeft stap voor stap signalen door aan de rest van het spijsverteringsstelsel", legt Timmerman uit. Een grote maaltijd zet de maag verder uit, waardoor de druk toeneemt en reflux gemakkelijker optreedt. Ook rustig eten en goed kauwen maken een verschil. De vertering begint namelijk al in de mond. Door voldoende te kauwen komt voedsel fijner in de maag terecht en krijgt je spijsvertering de tijd om zich optimaal voor te bereiden. Ook het tijdstip van je maaltijd speelt mee. Een zware maaltijd vlak voor het slapengaan geeft de maag minder tijd om zich te ledigen. De kans op reflux neemt daardoor toe. Timmerman raadt ook af om meteen na het eten te gaan liggen. In een rechtopstaande houding helpt de zwaartekracht om de maaginhoud op haar plaats te houden. Wie toch wil rusten, kiest het best voor de linkerzijde. Door de natuurlijke ligging van de maag blijft de maaginhoud dan verder verwijderd van de overgang naar de slokdarm. Reflux treedt daardoor minder snel op. Tot slot speelt ook rust aan tafel een grotere rol dan veel mensen denken. "De spijsvertering werkt optimaal wanneer het parasympathische zenuwstelsel actief is. Eten onder tijdsdruk of tijdens stress kan de normale maagwerking verstoren." De gouden regel is dan ook verrassend eenvoudig: neem voldoende tijd voor je maaltijd. Zo geef je je spijsvertering de rust die ze nodig heeft én verklein je de kans op reflux.
De populairste middeltjes tegen maagzuur
Bij brandend maagzuur grijp je al snel naar een maagzuurremmer. Dat is soms ook de juiste keuze. Deze geneesmiddelen zijn bijvoorbeeld aangewezen bij een ontsteking van de slokdarm, een maag- of twaalfvingerige darmzweer, een behandeling tegen Helicobacter pylori of ernstige reflux waarbij de slokdarm beschadigd raakt. Ook bij langdurig gebruik van bepaalde ontstekingsremmers (NSAID's) schrijft een arts soms preventief een maagzuurremmer voor. Bij mildere klachten ligt de eerste stap meestal ergens anders. Aanpassingen in voeding en leefstijl leveren vaak al veel op. "Wanneer maagzuurremmers langdurig nodig blijven, is het verstandig om samen met een arts na te gaan of de behandeling nog noodzakelijk is en of de onderliggende oorzaak voldoende aandacht krijgt", zegt diëtiste Nele Timmerman. Natuurlijke middeltjes krijgen minstens evenveel aandacht. Toch bestaat er geen middel dat voor iedereen werkt. "Preparaten die het maagslijmvlies beschermen of de spijsvertering ondersteunen, kunnen in bepaalde situaties een meerwaarde bieden. De juiste aanpak hangt altijd af van de oorzaak van de reflux", zegt diëtiste Nele Timmerman. Daarom heeft het weinig zin om lukraak allerlei middeltjes uit te proberen. Eerst de oorzaak achterhalen blijft de beste aanpak.